Ο καρκίνος του πνεύμονος οφείλεται σε ανεξέλεγκτη ανάπτυξη ανώμαλων κυττάρων, των βρόγχων, των βρογχιολίων ή των κυψελίδων του ενός ή αμφοτέρων των πνευμόνων. Στα γονίδια των κυττάρων αυτών δημιουργούνται μεταλλάξεις, υπό την επίδραση διαφόρων παραγόντων, που έχουν σαν αποτέλεσμα το σχηματισμό νεοπλάσματος, το οποίο είναι δυνατόν να εμποδίζει τη σωστή λειτουργία του πνεύμονος, ο οποίος προμηθεύει οξυγόνο στο σώμα, μέσω του αίματος.

Ο καρκίνος του πνεύμονος είναι η 2η πιο συχνή αιτία καρκίνου τόσο στους άντρες, όσο και στις γυναίκες. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία του Καρκίνου, εκτιμάται ότι στις ΗΠΑ περίπου 224.390 νέες περιπτώσεις καρκίνου πνεύμονος θα υπάρξουν το 2016 και περίπου 158.000 θάνατοι θα συμβούν. Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του πνεύμονος, αποτελεί το συχνότερο καρκίνο στους άντρες και τον δεύτερο σε συχνότητα στις γυναίκες. Κάθε χρόνο περισσότερα από 3000 άτομα προσβάλλονται από καρκίνο του πνεύμονος. Ο καρκίνος του πνεύμονος συμβαίνει, κυρίως, σε άτομα ηλικίας >60ετών και μόνο σε ποσοστό 2% αφορά άτομα ηλικίας <45ετών.

Πρόληψη

Πρωτογενής πρόληψη

  • Αποφυγή έκθεσης σε γνωστούς καρκινογόνους περιβαλλοντικούς παράγοντες
  • Χημειοπροφύλαξη

 

Δευτερογενής πρόληψη

  • Προσυμπτωματική διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση της νεοπλασματικής εξεργασίας

Όλοι οι τύποι του καρκίνου του πνεύμονος, δεν είναι δυνατόν να προληφθούν. Υπάρχουν, όμως, ενέργειες οι οποίες θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο, όπως  π.χ. αλλάζοντας τους παράγοντες κινδύνου, που μπορεί να ελεγχθούν, όπως αποφεύγοντας το κάπνισμα και την ακτινοβολία, περιορίζοντας ή αποφεύγοντας την έκθεση σε χημικές ουσίες που ευθύνονται, για τον καρκίνο και καταναλώνοντας μεγάλη ποσότητα φρούτων και λαχανικών.

Κατηγορίες ασθενών που χρήζουν ειδικής προσοχής στα πλαίσια της πρόληψης

  • Επί μακρόν καπνιστές ηλικίας >55ετών
  • Ασθενείς κάθε ηλικίας με ιστορικό, επίμονου βήχα με ή χωρίς αιμόπτυση
  • Ασθενείς με υποτροπιάζουσα πνευμονία
  • Κάθε ασθενής με επίμονες ή ανεξήγητες ακτινολογικές ανωμαλίες
  • Εργάτες

Κύριοι παράγοντες κινδύνου

  • Κάπνισμα (κυριότερη αιτία- 90%)

Εξαρτάται από τον αριθμό των τσιγάρων που καπνίζει το άτομο και από τα έτη καπνίσματος. Αν κάποιος διακόψει το κάπνισμα μειώνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου και με την πάροδο, τουλάχιστον, 15 ετών εντάσσεται στις πιθανότητες που έχει ένας μη καπνιστής να αναπτύξει καρκίνο του πνεύμονος.

  • Ηλικία
  • Παθητικό κάπνισμα
  • Έκθεση στον αμίαντο, αλουμίνιο, ραδόνιο, χρώμιο, αρσενικό, αιθάλη, πίσσα
  • Ακτινοβολία
  • Ατμοσφαιρική ρύπανση
  • Υποκείμενη πνευμονοπάθεια
  • Χρωμοσωμιακές μεταβολές
  • Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του πνεύμονος
  • Άτομα χειρουργηθέντα από καρκίνο του πνεύμονος

 

Ιστολογική ταξινόμηση των νεοπλασμάτων του πνεύμονος

α) Μη μικροκυτταρικό καρκίνωμα, είναι ο πιο συχνός τύπος με ποσοστό 85% – 90%. Στον τύπο αυτό περιλαμβάνονται 3 υποτύποι: πλακώδες καρκίνωμα (30%), αδενοκαρκίνωμα (40%) το οποίο είναι ο πιο συχνός καρκίνος σε μη καπνιστές και το καρκίνωμα από μεγάλα κύτταρα (15%).

β) Μικροκυτταρικό καρκίνωμα: αφορά το 10 – 15% του καρκίνου του πνεύμονος. Ο τύπος αυτός, έχει την τάση να διασπείρεται γρήγορα. Συνήθως, όταν γίνει η διάγνωση έχει δώσει μεταστάσεις.

Ο ιστολογικός τύπος έχει τεράστια σημασία για τον προσδιορισμό της πρόγνωσης και της θεραπευτικής αντιμετώπισης του ασθενούς.

Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις

Πριν την εκδήλωση του βρογχογενούς καρκινώματος είναι δυνατόν να συμβούν μία σειρά από εξεργασίες (προκαρκινωματώδεις), οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση του καρκίνου.

Στις προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις υπάγεται η άτυπη πλακώδης μετάπλαση, η οποία διαβαθμίζεται σε ελαφρά, μέτρια και έντονη, ανάλογα με το βαθμό της πυρηνικής ατυπίας. Σε έδαφος άτυπης πλακώδους μετάπλασης είναι δυνατόν να αναπτυχθεί το καρκίνωμα in situ το οποίο στη συνέχεια θα εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνωμα. Επί απουσίας της πυρηνικής ατυπίας, η πλακώδης μετάπλαση χαρακτηρίζεται, ως απλή, και δεν αξιολογείται σαν προκαρκινική αλλοίωση. Όσον αφορά το αδενοκαρκίνωμα, η άτυπη αδενωματώδης υπερπλασία είναι δυνατόν να θεωρηθεί, ως προκαρκινική αλλοίωση.

Ένα εύρημα άτυπης πλακώδους μετάπλασης θα πρέπει να ευαισθητοποιεί τον ασθενή ώστε να μπει σε πρόγραμμα παρακολούθησης. Βεβαίως, όλες οι άτυπες πλακώδεις μεταπλάσεις δεν προχωρούν σε in situ ή διηθητικό καρκίνωμα. Σύμφωνα, με βιβλιογραφικά δεδομένα, απαιτείται ένας μεταβατικός χρόνος 5-10 ετών, για την εξέλιξη του in situ, σε διηθητικό καρκίνωμα.

Συμπτώματα

Συνήθως, τα συμπτώματα του καρκίνου του πνεύμονος δεν εμφανίζονται, εφόσον η νόσος δεν είναι προχωρημένη. Ακόμη και εάν δώσει συμπτώματα, πολλοί ασθενείς είναι δυνατόν να τα εκλάβουν ότι οφείλονται σε άλλες καταστάσεις, όπως λοίμωξη ή ότι είναι συνέπεια του χρόνιου καπνίσματος, με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται στον ιατρό με μεγάλη καθυστέρηση.

Συχνότερα συμπτώματα

  • Επίμονος βήχας
  • Θωρακικό άλγος
  • Κόπωση
  • Δύσπνοια
  • Ανορεξία
  • Απώλεια βάρους
  • Πνευμονία υποτροπιάζουσα
  • Αιμόπτυση ή φλέγμα με αίμα
  • Οίδημα του τραχήλου
  • Δυσχερής κατάποση

 

Μέθοδοι πρώιμης διάγνωσης

Με την χρήση ορισμένων εξετάσεων είναι δυνατόν, να ανακαλυφθεί η νόσος σε πρώιμα στάδια σε άτομα που δεν παρουσιάζουν συμπτώματα. Μεταξύ αυτών των εξετάσεων περιλαμβάνονται:

  • Κυτταρολογική πτυέλων
  • Ελικοειδής Αξονική Τομογραφία (CT) χαμηλής δόσης
  • Ακτινογραφία θώρακος

 

Κυτταρολογική εξέταση πτυέλων

Πρόκειται για την πιο ανώδυνη εξέταση, για τον ασθενή. Συλλέγονται πτύελα, συνήθως, νωρίς το πρωί, μετά από βαθιά απόχρεμψη, για 3 συνεχόμενες ημέρες, αφού έχουν δοθεί οδηγίες για καθαρή στοματική κοιλότητα. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει απόχρεμψη χορηγείται ειδικό σπρέι στο οποίο εμπεριέχεται ζεστό υπέρτονο αλατούχο διάλυμα (10-15%) με 20% πολυπροπυλική γλυκόζη.

Το δείγμα αποστέλλεται στο εργαστήριο αμονιμοποίητο ή συλλέγεται σε φιαλίδιο που περιέχει κατάλληλο μονιμοποιητικό υγρό. Στην συνέχεια, παρασκευάζεται είτε με τη συμβατική μέθοδο είτε με τη μέθοδο της υγρής φάσης. Η δεύτερη παρουσιάζει πλεονέκτημα, όπως καλή παρουσίαση των κυττάρων και απουσία κυτταρικών συγκριμμάτων στο υπόστρωμα. Η κυτταρολογική εξέταση πτυέλων με την μέθοδο της υγρής φάσης, προάγει τη διαγνωστική ακρίβεια, για την εκτίμηση του καρκίνου του πνεύμονος, μειώνοντας τα μη ικανοποιητικά και ψευδώς αρνητικά ποσοστά. Ακολουθεί μικροσκόπηση, από τον Κυτταρολόγο, για τυχόν παρουσία καρκινικών κυττάρων.

Εκτός της Κυτταρολογικής πτυέλων, υπάρχουν και άλλες τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την λήψη κυτταρικού υλικού, για τη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: τεχνικές βρογχοσκόπησης, όπως βρογχικές εκπλύσεις, βρογχική λήψη υλικού με ψήκτρα, βρογχοκυψελιδικές εκπλύσεις. Τέλος, η τεχνική παρακέντησης με λεπτή βελόνα (FNA), υπό απεικονιστική καθοδήγηση (υπερήχου ή CT) και η διαβρογχική βιοψία με βελόνα (TBNA), αποτελούν τεχνικές επιλογής, για τη λήψη υλικού, από την αλλοίωση. Η επιλογή της τεχνικής εξαρτάται, από τον κλινικό ιατρό, την κατάσταση του ασθενούς, την εντόπιση της αλλοίωσης και άλλους παράγοντες.

Γενικά, μια σαφής κυτταρολογική διάγνωση καρκίνου του πνεύμονος, με δείγμα πτυέλων έχει ποσοστό ευαισθησίας 50-80%, ανάλογα με την εντόπιση του όγκου, με υλικό ψήκτρας που λαμβάνεται από τους βρόγχους ή υλικό βρογχικών εκπλύσεων το ποσοστό ευαισθησίας κυμαίνεται περίπου στο 65%.

Η δια λεπτής βελόνας παρακέντηση (FNA), ειδικά υπό την καθοδήγηση CT, έχει υψηλή ευαισθησία περίπου 90%. Τα ψευδώς θετικά ποσοστά κυμαίνονται στο 0,8%, ενώ τα ψευδώς αρνητικά στο 8%.

 

Απόδοση της Κυτταρολογικής διάγνωσης  

Διαγνωστικές κατηγορίες:

  • Μη διαγνωστικό δείγμα
  • Ακυτταρικό
  • Εκφύλιση κυττάρων λόγω παρουσίας αίματος
  • Απουσία κυψελιδικών μακροφάγων
  • Αρνητικό για κακοήθεια
  • Παρουσία άτυπων κυττάρων, πιθανόν καλοήθους αλλοίωσης
  • Άτυπα κύτταρα ύποπτα για κακοήθεια
  • Θετικό για κακοήθεια
  • Μη μικροκυτταρικό καρκίνωμα (NSCLC)
  • Μικροκυτταρικό καρκίνωμα (SCLC)
  • Άλλο

 

Θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονος

  • Χειρουργική
  • Ακτινοθεραπευτική αγωγή
  • Χημειοθεραπευτική αγωγή
  • Βιολογικές θεραπείες με τη χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων

Οι διεθνείς στατιστικές μελέτες αναφέρουν 5ετή επιβίωση, από τη διάγνωση μεταξύ 5-10%. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι ασθενείς προσέρχονται στον ιατρό καθυστερημένα, όταν ήδη η νόσος είναι εκτεταμένη, σταδίου 3 ή 4 (85%). Αντιθέτως, όταν η νόσος είναι σε αρχικά στάδια και δύναται να αντιμετωπισθεί χειρουργικά, οι πιθανότητες καλής πορείας της νόσου είναι πολύ υψηλές.

Συμπέρασμα

Εάν το ευρύ κοινό είναι ενήμερο, για τα σημεία και συμπτώματα που συνοδεύουν τον καρκίνο του πνεύμονος, είναι δυνατόν σε πολλές περιπτώσεις, η διάγνωση να γίνει έγκαιρα. Η κυτταρολογική πτυέλων, σε συνδυασμό με άλλες διαγνωστικές εξετάσεις, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο, για την έγκαιρη ανακάλυψη του καρκίνου του πνεύμονος.  Συνεπώς, τόσο η πρόληψη όσο και η έγκαιρη διάγνωση, μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και στην τελική ίαση του ασθενούς με νεόπλασμα πνεύμονος.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  1. Chowdhuri’s, Aisner D, Allen T et al. Biomarker testing in lung carcinoma cytology specimens. ArchPathol Lab Med. doi:10.5858/arpa. 2016-0091-SA
  2. Deffebach M, Humphrey L. Lung Cancer Screening. Swrg Clin North Am. 95: 967-78, 2015
  3. Erozan, Ramzy I, Pulmonary Cytopathology Ed. Roseuthal D, Springer, 2009
  4. Gray W, Kocjan G. Diagnostic Cytopatholgy 3rd Churchill Livingstone, Elsevier. 17 , 2010
  5. Idown M, Powers C. Lung cancer cytology: potential pitfalls and mimics: a review. Int J Clin Exp Pathol. 3: 367-385,2010
  6. Koss L., Melamed M. Koss Diagnostic Cytology, 5th Woltrers kluwer Co, Lippincott Williams and Wilkins, Philadelphia, London, Tokyo, New York. Vo. 1: 643, 2006
  7. Papanicolaou Society of Cytopathology Task Force on Standards of Practice. Guidelines of the Papanicolaou Society of Cytopathology for the Examination of Cytologic Specimens Obtained from the Respiratory Tract. Diagn Cytopath 21:61-69, 1999

Wender R, Fontham E, Barrera E et al. American Cancer Society Lung Cancer  Screening Guidelines CA: A Cancer Journal for Clinicians. 63:106-117, 2013